Endodoncja

Główną przyczyną niepowodzenia endodontycznego jest obecność drobnoustrojów w systemie kanałowym po zakończonym leczeniu. Najczęściej wynika to z: (1) pominięcia kanału – anatomicznie niektóre zęby mają kanały dodatkowe (MB2 w górnych trzonowcach), które bez mikroskopu są trudne do znalezienia, (2) niedostatecznej dezynfekcji – kanał może mieć odgałęzienia boczne niedostępne mechanicznie, (3) nieszczelności wypełnienia – przepchnięcia materiału poza otwór wierzchołkowy lub niedopełnienia o więcej niż 2 mm, (4) nieszczelności odbudowy koronowej umożliwiającej rekolonizację bakteryjną. Leczenie powtórne usuwa te problemy i daje zębowi drugą szansę.

I tak, i nie – ząb traci żywą miazgę, ale pozostaje osadzony w żywym, ukrwionym i unerwionym przyzębiu, które reaguje na stan zapalny. Ale to nie znaczy, że jest bezużyteczny. Ząb po leczeniu kanałowym, prawidłowo odbudowany koroną, nadal spełnia funkcję żucia, podtrzymuje zęby sąsiednie i przeciwstawne, zapobiega ich przesuwaniu i zachowuje estetykę uśmiechu. Traci jedynie zdolność odczuwania temperatury i unerwienie czuciowe – i właśnie dlatego nie wolno opuszczać kontroli: próchnica wtórna pod odbudową rozwija się bezboleśnie i wykrywamy ją wyłącznie badaniem oraz zdjęciem RTG. Ból może się natomiast pojawić od tkanek okołowierzchołkowych lub przy pęknięciu korzenia.

Zawsze priorytetem jest leczenie kanałowe, jeśli ząb rokuje pozytywnie. Kryteria dobrego rokowania: możliwość odbudowy protetycznej (wystarczająca ilość tkanek twardych powyżej dziąsła), brak pionowego złamania korzenia, brak zaawansowanej periodontopatii. Metaanalizy wykazują porównywalne wskaźniki przeżycia zębów po leczeniu endodontycznym i implantów w obserwacji 10-letniej. Jednak naturalny ząb zachowuje propriocepcję i ozębną, czego implant nie posiada. Leczenie kanałowe jest też mniej kosztowne: endodoncja + korona to wydatek rzędu 2000–3500 zł, podczas gdy ekstrakcja + implant to 4000–6000 zł. Dlatego zawsze staramy się uratować ząb naturalny.

Zdecydowana większość tak. Przeciwwskazaniem jest pionowe złamanie korzenia (wtedy ekstrakcja jest nieunikniona) lub zaawansowana choroba przyzębia z utratą kości przekraczającą 2/3 długości korzenia. Większość pozostałych przypadków – także ze zmianami torbielowatymi – warto leczyć zachowawczo, choć duże zmiany bywają wskazaniem do dodatkowego zabiegu chirurgicznego. Mikroskop i narzędzia rotacyjne pozwalają dziś opracować nawet bardzo zakrzywione, zwapniałe czy zarośnięte kanały, które jeszcze 10 lat temu były nie do leczenia.

Niewielka nadwrażliwość przy nagryzaniu może utrzymywać się 3–7 dni i jest to normalne – to reakcja tkanek okołowierzchołkowych na zabieg. Jeśli ból narasta lub utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie – wymaga kontroli, może świadczyć o przetrwałym stanie zapalnym.

Tak, niektóre zęby z czasem ciemnieją od pozostałości krwi w kanalikach zębinowych. Aby temu zapobiec, dokładnie oczyszczamy komorę z resztek miazgi i krwi. Jeśli ząb już się odbarwił – oferujemy wybielanie wewnętrzne (chodzi o umieszczenie środka wybielającego w komorze zęba) lub pokrycie koroną.

Nie. Nowoczesna endodoncja jest niebolesna – a jeśli w trakcie poczujesz cokolwiek, unieś rękę, a uzupełnimy znieczulenie. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym – samo podanie znieczulenia jest komfortowe dzięki systemowi komputerowemu. W trakcie zabiegu pacjent nie odczuwa bólu, słyszy jedynie dźwięki pracy narzędzi. Dla pacjentów z silnym lękiem oferujemy sedację lub znieczulenie ogólne.

Tak – to leczenie powtórne (re-endo). Usuwamy stare wypełnienie kanałowe, ponownie oczyszczamy, dezynfekujemy i wypełniamy. Często przy okazji znajdujemy pominięte podczas pierwszego leczenia kanały – zwłaszcza jeśli wtedy nie używano mikroskopu. W większości przypadków ząb udaje się skutecznie uratować.

Mikroskop zabiegowy nie jest formalnie wymagany przy leczeniu kanałowym, ale znacząco ułatwia odnalezienie kanałów dodatkowych (m.in. MB2 w górnych trzonowcach) oraz ocenę jakości pracy, co przekłada się na wyniki leczenia. W Estident stosujemy go przy każdym leczeniu kanałowym.

Najczęstsze jest przejściowe zaostrzenie dolegliwości między wizytami – ból i tkliwość przy nagryzaniu, zwykle ustępujące w kilka dni. Rzadziej zdarzają się: złamanie narzędzia w kanale (potrafimy je zwykle usunąć pod mikroskopem), perforacja ściany zęba lub komory (zamykana materiałem bioaktywnym MTA), przepchnięcie płynu do irygacji lub materiału poza otwór wierzchołkowy, utrzymywanie się zmiany okołowierzchołkowej mimo prawidłowego leczenia. Osobnym ryzykiem jest pionowe pęknięcie korzenia – wtedy zęba nie da się uratować. Część zębów wymaga w przyszłości leczenia powtórnego, mikrochirurgii wierzchołka albo ostatecznie ekstrakcji. Skuteczność leczenia wynosi ok. 90–95% w zębach bez zmian okołowierzchołkowych i ok. 75–85%, gdy zmiana już istnieje – dlatego rokowanie zawsze omawiamy indywidualnie przed rozpoczęciem leczenia.

Realne opcje to: (1) leczenie kanałowe i odbudowa – pozwala zachować własny ząb, co pozostaje priorytetem, (2) ekstrakcja z późniejszym uzupełnieniem braku implantem, mostem lub protezą – rozwiązanie ostateczne, wiążące się z utratą własnej tkanki i kosztem odbudowy, (3) leczenie biologiczne miazgi – bezpośrednie pokrycie MTA, pulpotomia częściowa lub pełna – pozwalające zachować miazgę żywą; według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Endodontycznego pełna pulpotomia jest opcją nie tylko przy odwracalnym zapaleniu, ale również w części dojrzałych zębów stałych z objawami zapalenia nieodwracalnego, (4) pozostawienie zęba bez leczenia – nie jest neutralne: zakażenie postępuje bezboleśnie, niszcząc kość, i może doprowadzić do ropnia. Wybór zależy od rokowania konkretnego zęba, ilości pozostałych tkanek i stanu przyzębia – wszystko to oceniamy na konsultacji.